Zwermende vleermuizen inspecteren winterverblijven

Vleermuizen gebruiken hun winterslaapplaatsen niet alleen in de winter. Ze gaan er ook zwermen: vleermuizen uit verschillende kolonies of groepen vliegen er heen, gaan er dan druk rond fladderen en ontmoeten er dan hun paringspartners. In een recente publicatie van de hand van Jaap van Schaik , René Janssen, Thijs Bosch, Anne-Jifke Haarsma, Jasja J. A. Dekker en Bart Kranstauber wordt aangetoond dat de soortsamenstelling van de dieren die zwermen bij winterverblijven en die er winterslaap houden verband houden met elkaar. Dit betekent dat een verstoring in het ene seizoen, een groot effect kan hebben op het andere. Zowel paring als de overleving in de winter zijn van levensbelang voor het voortbestaan van de vleermuispopulaties. Hierdoor is het dus noodzakelijk dat winterverblijven ook in de paartijd beschermd gaan worden.

Vliegende watervleermuizen (foto: René Janssen).

Vliegende watervleermuizen (foto: René Janssen).

Continue reading

Post to Twitter Post to Facebook

Monitoring vliegbewegingen van vleermuizen in Windpark Noordoostpolder

Altenburg & Wymenga  en Jasja Dekker Dierecologie hebben bij drie turbines in Windpark Noordoostpolder zogenaamde ‘Batcorders’ bevestigd om de vliegbewegingen van vleermuizen in het windpark te onderzoeken. Deze Batcorders zijn volautomatische, state-of-the-art batdetectors die de geluiden van iedere voorbij vliegende vleermuis op een SD-kaartje vastlegt. Als de SD-kaartjes worden uitgelezen kunnen de geluiden met speciale software worden geanalyseerd om de vleermuizen op naam te brengen.

Jasja_Dekker__20150626-DSC_7224

Batcorder aan turbinemast

Het onderzoek naar vleermuizen is één van de onderdelen van een uitgebreid monitoringsprogramma naar de ecologische effecten van het windpark, dat wordt uitgevoerd door A&W in samenwerking met Jasja en het Duitse Avitec Research. Het windpark omvat 86 windturbines, waarvan 48 in het IJsselmeer en 38 op land, en is daarmee één van de grootste windparken van Nederland. Ook de turbines zelf zijn niet gering: de diameter van de rotor is 127 meter (groter dan de lengte van een voetbalveld!), en de totale hoogte reikt tot bijna 200 meter.

Windparken kunnen leiden tot slachtoffers onder vogels en vleermuizen, bijvoorbeeld doordat zij tegen de rotor aanvliegen. Maar vooral vleermuizen kunnen ook last ondervinden van de drukverschillen die door de sneldraaiende rotorbladen worden veroorzaakt. Vleermuizen die te dicht bij de rotor vliegen kunnen hierdoor kunnen interne bloedingen krijgen, het zogenaamde ‘barotrauma’. Het monitoringsprogramma dient om in beeld te krijgen of er slachtoffers vallen en zo ja, hoe dit voorkomen kan worden.

Om zowel hoog- als laagvliegende vleermuizen te monitoren zijn de Batcorders op twee plekken in de turbines bevestigd: één in de gondel, op 130 meter hoogte, en één lager aan de mast. Op deze manier kan een goed beeld worden verkregen welke soorten in welke mate risico lopen om met de rotor in aanraking te komen. Vanaf 2016 worden de turbines in het IJsselmeer operationeel, en zullen ook daar drie turbines met Batcorders worden uitgerust. Zo kunnen ook effecten op een soort als de boven water jagende Meervleermuis in beeld worden gebracht.

Batcorder in turbinehuis. Alleen de microfoon is te zien (rode pijl).

Batcorder in turbinehuis. Alleen de microfoon is te zien (rode pijl).

Dr. Erik Klop kan u meer informatie geven over dit project.

Post to Twitter Post to Facebook

Langjarig onderzoek windmolens Noordoostpolder

Middenin het toekomstige windpark.

Middenin het toekomstige windpark.

Altenburg en Wymenga, Avitec en ik verzorgen de ecologische monitoring van een windparkproject in de Noordoostpolder. Het park gaat 86 windmolens tellen, waarvan er 38 op het land worden geplaatst en 48 in zee. De turbines worden dit jaar en in 2016 gebouwd. Opdrachtgever voor de monitoring is De Koepel, een samenwerkingsverband van windmolenexploitanten. Om mogelijke ecologische effecten van de windmolens vast te stellen wordt veldwerk verricht en worden bat detectors en radartechnologie ingezet. Een en ander resulteert in een voorspellend model ten aanzien van risicoperiodes.

Ook vleermuizen
Om de sterfte door aanvaringen te kunnen vaststellen gaan medewerkers van A&W onder andere het veld in. Gedurende een periode van vijf jaar maken zij herhaaldelijk inspectierondes in het windpark, waarbij wordt gezocht naar vogelslachtoffers. Ook vleermuizen worden in het onderzoek meegenomen. Om een beeld te krijgen van de vliegbewegingen van zowel vogels als vleermuizen in en rond het windpark wordt gebruik gemaakt van radartechnologie (door het Duitse bedrijf Avitec) en door mijn bedrijf in samenwerking met A&W met geautomatiseerde bat detectors en autotransecten. Zonder deze technologie zou het vrijwel onmogelijk zijn een goed beeld te krijgen van de vliegbewegingen, omdat veel van deze bewegingen ’s nachts plaatsvinden en de buitendijkse slachtoffers in het water verdwijnen.

Voorspellend model
De inventarisatie resulteert voor onze opdrachtgever in een voorspellend model ten aanzien van de risicoperiodes. Projectleider Erik Klop: “Stel dat turbines op een punt waar veel vliegbewegingen zijn veel sterfte veroorzaken, dan kan een aanbeveling zijn de betreffende turbines tijdens de trekperiode op bepaalde momenten stil te zetten. Die momenten zijn bijvoorbeeld bijzondere weersomstandigheden, zoals bij een bepaalde windkracht of slecht zicht door mist. Dit soort effecten betrekken we eveneens in ons onderzoek. We relateren de hoeveelheid slachtoffers dus ook aan externe omstandigheden. Wat overigens goed zou kunnen is dat het aantal slachtoffers zo klein is, dat er geen sprake is van een bedreiging op populatieniveau. Nu is het allemaal nog gissen. Straks is het weten.”

Tekst: Altenburg & Wymenga

Post to Twitter Post to Facebook

Close encounter

Dezer dagen zijn Van Bommel Faunawerk en ik druk bezig met foto’s kijken. Geen vakantiekiekjes, maar cameravalbeelden.

Voor de gemeente Ede onderzoeken we welke diersoorten gebruik maken van 19 van de faunapassages die de gemeente rijk is. Dat is dus foto’s kijken, soorten benoemen. Daar zit leuke opnames tussen, zoals dit konijn die nu eens van dichtbij wilde zien wat er toch voor nieuws in zijn territorium stond.IMG_0373

Post to Twitter Post to Facebook

Ecologie op hoogte

Samen met Thijs Molenaar van Regelink Ecologie en Advies behaalde ik vorige week mijn certificaat “Werken op hoogte”. Wat moet een ecoloog nu op hoge gebouwen of torens?
Net als bij ander onderzoek: de dieren achterna. Op torens, schoorstenen en bruggen broeden roofvogels, die je zou willen onderzoeken, en je kunt er mooi batdetectors of timelapse-camera’s kwijt. Maar dat moet wel veilig… Directe aanleiding was het goed willen plaatsen van vleermuisdetectoren in windturbines voor monitoring van vleermuisactiviteit Daarom hebben we een cursus gedaan die is voldoet aan de eisen van de Global Wind Organisation.

Jasja_Dekker__20150422-IMG_5090

Post to Twitter Post to Facebook

Konijn in de krant

Op Schiermonnikoog lijkt de konijnenstand zich niet te herstellen van VHS en myxomatose, terwijl konijnen wel gewenst zijn vanwege de rol die ze hebben in duinecosystemen. Natuurmonumenten en ik vertelden in Trouw over konijnen in het duin, redenen van achterwege blijven van herstel, en of en wanneer het wenselijk is om dieren bij te plaatsen.

Trouw - herstel konijn

Post to Twitter Post to Facebook

Vos sjokt langs

Met de cameraval blijf ik dieren aantreffen die ik anders nooit zou waarnemen. Deze vos betrapte ik in mijn moestuin.  Nooit geroken, geen sporen of keutels gezien, en toch zit ie er!

Vos loopt langs

Post to Twitter Post to Facebook

Konijnen vangen

Konijn bemonsterd tbv virusonderzoek.

Gevangen en weer los

Momenteel vang ik samen met fretteur Michael Moerman op een aantal plekken in Nederland konijnen. Dat doen we voor de wetenschap: na het vangen neem ik wat bloed af, en dat wordt onderzocht  op aanwezigheid van typen antilichamen tegen konijnenziekte VHS en myxomatose. Door die gegevens te combineren met informatie over het habitat en de voorgeschiedenis, kunnen we beter begrijpen waarom konijnen in sommige natuurgebieden herstelden van die ziekten, maar op andere plekken laag in aantal blijven.

We fretteren omdat dat een effectieve en snelle manier van konijnen vangen is. Juist in de interessante gebieden, die met lage dichtheden, is het vangen met vallen langdurig en moeilijk. Met de fret gaat dat veel vlotter.

Bij fretteren wordt gebruik gemaakt van een gedomesticeerde natuurlijke predator van het konijn: de fret.  De fret is al sinds jaar en dag bekend als een succesvol “jachtmiddel'” , want in de dertiende eeuw werd de fret van Mongolië tot Engeland als jachtmiddel gebruikt. Inzet nu gebeurt in het kader van jacht en/of schadebestrijding.  En vindt meestal plaats met netjes (zogenaamde buidels). De uitgangen van een burcht worden met die netjes afgezet, de fret wordt naar binnen gelaten, en als er een konijn in de burcht zit, kiest die meestal het hazenpad, het netje in. De jager krijgt het konijn dus levend in handen. Daarom, en omdat fretteren zo effectief is, is het ook een nuttig instrument voor ecologisch onderzoek.

Post to Twitter Post to Facebook

Artikel egels en dassen

Deze maand verscheen een artikel  van Jeike van de Poel, Frank van Langevelde van Wageningen Universiteit en van mij in Wildlife Biology, over welke factoren het voorkomen van egels in Nederland bepalen. Een van de sturende factoren bleek de das te zijn. Jeike vertelde er al over in Vroege vogels:

Binnenkort meer in een natuurbericht, en in Zoogdier.

 

Post to Twitter Post to Facebook

Gewijzigde openingstijden – fijn 2015

Jasja Dekker Dierecologie gaat tot 5 januari in winterslaap. Ik wens iedereen fijne feestdagen en een geweldig 2015.

Mijn 2015 brengt veel leuks:  onderzoek aan faunapassages, vleermuizen en wegen/windturbines, grote grazers, wilde katten en konijnen. En luchtfoto’s maken, o.a. in de haven van Rotterdam. En de kers op de taart: een maand ouderschapssabbatical. Ik hoop dat jouw/uw 2015 net zo interessant en uitdagend wordt. Tot volgend jaar!

Fijne winterslaap! Vale vleermuis, Polen.

Fijne winterslaap! Vale vleermuis, Polen.

Post to Twitter Post to Facebook